Қазіргі таңда ақпараттық технологиялардың қарқынды дамуы мен әлеуметтік желілердің күнделікті өмірдің ажырамас бөлігіне айналуы қоғамға жаңа мүмкіндіктермен қатар, бірқатар қауіп-қатерлерді де қалыптастырып отыр. Соның ішінде әлеуметтік желілерді экстремистік және радикалды идеологияларды тарату, азаматтарды психологиялық тұрғыдан ықпал ету арқылы радикализациялау мақсатында пайдалану мәселесі ерекше алаңдаушылық туғызады.
Әлеуметтік желілердің басты ерекшелігі - ақпараттың жылдам таралуы, аудиторияның кеңдігі және пайдаланушылармен тікелей кері байланыс орнату мүмкіндігі. Осы мүмкіндіктерді теріс ниетті тұлғалар өздерінің идеологиялық мақсаттарына пайдаланып, әсіресе діни немесе саяси сауаттылығы төмен, әлеуметтік және психологиялық тұрғыдан осал азаматтарға ықпал етуге тырысады.
Әлеуметтік желілердегі радикализацияның негізгі тетіктері
Радикалды идеологияны таратушылар алдымен адамның қызығушылығын анықтап, соған сәйкес контент ұсынуға тырысады. Мысалы, діни тақырыптарға қызығушылық танытқан адамға діни мазмұндағы бейнероликтер мен жазбалар ұсынылып, кейін біртіндеп төзімсіздікке, қоғамнан оқшаулануға немесе басқа көзқарастағы адамдарды қабылдамауға бағытталған материалдар берілуі мүмкін.
Сонымен қатар әлеуметтік желілердегі алгоритмдер адамның бұрын көрген немесе іздеген контентіне ұқсас ақпараттарды жиі ұсынатындықтан, пайдаланушы белгілі бір көзқарастар шеңберінде қалып қоюы ықтимал. Мұндай жағдай «ақпараттық көпіршік» қалыптастырып, адамның балама пікірлерді қабылдау мүмкіндігін төмендетеді.
Радикалды идеологияны таратушылар көбіне әлеуметтік әділетсіздік, жеке қиындықтар, отбасылық мәселелер, жұмыссыздық, жалғыздық немесе қоғамнан шеттетілу сезімін бастан өткеріп жүрген азаматтардың психологиялық жағдайын пайдалануы мүмкін. Олар өз аудиториясына өзін «түсінетін», «қолдайтын» тұлға ретінде көрсетіп, сенім қалыптастыруға тырысады.
Әлеуметтік желілердегі мониторинг және ақпараттық қарсы іс-қимыл
Радикалды және экстремистік мазмұнды дер кезінде анықтау үшін интернет кеңістігіне жүйелі мониторинг жүргізудің маңызы зор. Бұл ретте заң талаптары мен азаматтардың құқықтарын сақтай отырып, әлеуметтік желілерде таралатын қауіпті контентті анықтау және тиісті шаралар қабылдау қажет.
Сонымен бірге тек теріс контентті анықтау жеткіліксіз. Оған балама ретінде сапалы, түсінікті және жастар аудиториясына қызықты контрнарративтік ақпараттық материалдар әзірленуі тиіс. Әлеуметтік желілерде бейбітшілік, толеранттылық, өзара құрмет, отбасылық құндылықтар және заңға құрмет тақырыптарын насихаттайтын контенттің үлесін арттыру қажет.
Ақпараттық қарсы іс-қимыл кезінде қорқыту немесе шамадан тыс үгіт жүргізуден гөрі, нақты деректерге, түсінікті тілге және сындарлы диалогқа негізделген тәсіл тиімді.
Қорытынды
Әлеуметтік желілер - ақпарат тарату мен адамдар арасындағы коммуникацияның қуатты құралы. Оның қоғам дамуына беретін мүмкіндіктері мол болғанымен, интернет кеңістігін радикалды идеологияны тарату мақсатында пайдалану қаупі де бар.
Сондықтан әлеуметтік желілер арқылы радикализацияға қарсы күрес тек бұғаттау немесе жазалау шараларымен шектелмеуі керек. Оның негізінде алдын алу, ағарту, медиасауаттылықты арттыру, діни сауаттылық, сыни ойлау және қоғам мүшелерімен ашық диалог орнату қағидаттары тұруы қажет.
Әр азаматтың ақпаратты саналы түрде қабылдап, оның шынайылығын саралай білуі -радикалды идеологияның таралуына қарсы ең маңызды қорғаныстардың бірі. Ал мемлекет пен қоғамның бірлескен әрі жүйелі жұмысы интернет кеңістігіндегі қауіптердің алдын алып, жастардың деструктивті идеологиялардың ықпалына түсу қаупін төмендетуге мүмкіндік береді.

Күмісбек Думан
"Шапағат" ҚҚ-ның теологы